Gelukkig is de eerste kennismaking met de collega’s goed verlopen. Ze kennen je en ze weten dat jij serieus met je vak bezig bent. En niemand zal het raar vinden dat je bij de eerste lessen een beetje onzeker bent, maar een goede voorbereiding is het halve werk. Dan moet je natuurlijk wel weten hoe jij je het beste kan gaan voorbereiden op je eerste les.




Wie in een nieuwe klas een slechte start maakt, kan dat nauwelijks rechttrekken. De relatie tussen leerlingen en docent wordt in de eerste lessen bepaald, ontdekte de Utrechtse promovendus Tim Mainhard in 2009 tijdens zijn afstudeerproject van de Universiteit van Utrecht. Dit is een “moderne” kijk op het lesgeven. Hier vertel ik verder op de pagina meer over….

Voordat je aan de kennismakingsles kan gaan beginnen moet je eerst wat informatie hebben. Heb je niet de juiste informatie, dan moet je gaan zoeken. Weet je niet waar je moet zoeken, vraag het aan je collega’s. Ga er maar vanuit dat zij er graag een gemotiveerde collega bij hebben en het dus niet erg vinden om je te helpen. Zo moet je weten op welke momenten je aan welke klassen les gaat geven. Dit is namelijk belangrijk voor de manier waarop jij de klassen gaat benaderen. Geef jij één vak aan meerdere klassen en ben je geen mentor van een klas zal je minder contactmomenten met de klas hebben. Hierdoor zal de band die je met de klas op wil gaan bouwen zakelijker en oppervlakkiger zijn. Geef je meerdere lessen in de week aan dezelfde klassen en/of ben je mentor van een klas zal je wat meer tijd moeten besteden aan het kennismaken en ook jezelf voorstellen aan de klas. Ook in deze situatie is het belangrijk zo snel mogelijk een vertrouwensband op te bouwen met de klassen waarmee je het meeste contact zal hebben. Dit zal misschien wel betekenen dat je wat over jezelf verteld en jij je kwetsbaar op zal moeten stellen. Die tieners zijn niet dom, die zien ook aan iemand wanneer hij/zij onzeker of zenuwachtig is!

De gouden tip is gewoon eerlijk aan de klas vertellen dat je net nieuw ben en dus nog een aantal zaken zal moeten leren.

Dit is namelijk geen schande. Je kan daarnaast wel vertellen wat je allemaal al hebt gedaan tijdens jouw opleiding of welke verantwoordelijkheden jij gehad hebt tijdens je vorige baan. Vertel maar dat je in het zakenleven al veel ervaring hebt met buitenlandse klanten of leiding hebt gegeven aan 100 mensen. Dit zal respect afdwingen bij de leerlingen. Ze zullen dan merken dat je niet bang bent jezelf kwetsbaar op te stellen en tegelijkertijd respect krijgen voor wat je allemaal al bereikt hebt in je carrière Misschien leren ze er zelfs nog wel wat van. Misschien leren ze wel dat het niet zo raar is om jezelf op sommige momenten bewust kwetsbaar op te stellen. Zelf geef ik les aan tieners die graag een uniformberoep uit willen gaan oefenen. Ik heb zelf altijd een uniformberoep uitgeoefend, dus ik vertel over mijn “carrière” binnen het vakgebied. Wanneer je met de leerlingen praat is het belangrijk om dit op een normale volwassen manier te doen. Ga niet tegen ze praten alsof ze kleine kinderen zijn, maar gebruik wel termen die ze begrijpen. Aan de andere kant is het wel belangrijk om de volwassene te blijven. Zorg dus dat je hun taal begrijpt en bijvoorbeeld weet wat facebook, pingen, een smartphone etc. is. Daardoor kunnen zij op een voor hun normale manier tegen jou praten. Dit betekend niet dat je jezelf extra populair moet gaan maken door ook hun taal proberen te gaan spreken. Je hoeft geen vriend van ze te worden! Sterker nog, ze zullen dit helemaal niet van je verwachten en het lachwekkend vinden dat je probeert zoals zij te praten. Doe dit dus niet, maar wees gewoon jezelf. Denk wel aan de tips die ik al op de eerste pagina heb gegeven!

Om terug te komen op het onderzoek van Tim Mainhard, heeft hij aangetoond dat de eerste les voor een klas wel degelijk erg belangrijk is. De “oude” manier van denken is altijd geweest dat je de klas binnen een week of zes in toom moet hebben. Het zou dan helemaal niet zo erg zijn als je eerste paar lessen niet goed lopen. Tim heeft echter meerdere klassen die voor de eerste keer les kregen van docenten en klassen die een docent al kenden op verschillende momenten vragenlijsten in laten vullen. Het blijkt dat de eerste lessen erg belangrijk zijn voor de relatie die de klas met de docent gaat opbouwen. Heeft de docent met een klas een valse start, om welke reden dan ook, dan is er blijvende schade aan de relatie met de klas opgelopen. Soms kan het dan beter zijn om een andere docent voor de klas te zetten. Deze mening stuit binnen het onderwijs op veel weerstand, maar kan wel degelijk in vele situaties kloppen. Tieners hebben immers hun mening al zo snel klaar liggen! In het filmpje hoort u Tim Mainhard hier zelf over vertellen.

Toen ik de eerste keer voor de klas moest staan was mijn grootste angst dat de leerlingen zagen dat ik onzeker en zenuwachtig was. Dit heb ik opgelost door te gaan bluffen. Hiermee bedoel ik dat ik voor de spiegel ben gaan staan en gekeken heb naar de manier waarop ik stond. Rug recht, serieus gezicht etc. Ik paste mijn houding net zolang aan tot ik zag wat de meest zelfverzekerdste houding was. Ik zocht kleding uit die bij de tijd waren en mijn zelfvertrouwen uitstraalde. Daarnaast heb ik opgeschreven wat ik de eerste les in welke volgorde wilde gaan behandelen en dit vrijwel letterlijk voor de spiegel geoefend. Dit kost tijd, maar is wel een goede investering. Hierdoor zit heel het verhaal wat je aan de klas wil gaan vertellen al letterlijk in je hoofd. Natuurlijk heb je ook op papier staan wat jij wil gaan behandelen en neem je dit papiertje mee in de les, maar het geeft gewoon meer rust wanneer je het verhaal al vrijwel letterlijk weet. Mocht je toch even zenuwen krijgen wanneer je voor de klas staat dan kan je altijd nog op je papieren kijken. Door dit zo serieus voor te bereiden, laat je de klas ook zien dat ze het waard zijn om veel voorbereidingstijd in te steken. En volgens Tim Mainhard heb je zo een goede start met een klas. Iets waar je de rest van het jaar alleen maar plezier van zult hebben.

Daarnaast heeft het onderzoek van Tim Mainhard ook positieve uitkomsten. Hij stelt namelijk ook dat wanneer een docent dan een goede start met een klas heeft hij heel snel ook een band met ze heeft. Wanneer je dan een keer een minder goede les hebt gegeven of je hebt iets gedaan waar de leerlingen het niet mee eens zijn, dan is niet gelijk heel die band verpest. Na gemiddeld een week zijn de leerlingen het weer “vergeten” en is de band weer als vanouds. Mits dit natuurlijk niet te vaak voorkomt.




Nu weer terug naar jouw praktijk. Je hebt van tevoren alle informatie van een klas verzameld en je hebt bedacht hoe je jouw lestijd wilt gaan gebruiken. De eerste les is altijd anders dan alle andere lessen. Je begint namelijk met het kennismaken, controle van de aanwezigheid, controle van alle spullen, maar ook zeker van het uitleggen van de spelregels. De school heeft een aantal gedragsregels waar de leerlingen en docenten zich aan dienen te houden. De leerlingen dienen hier van op de hoogte te zijn. Daarnaast heb jij wel de vrijheid om binnen die kaders van de school je eigen regels te maken. Regels waar de leerlingen zich aan dienen te houden. Dit zijn hele simpele dingen die voor heel veel mensen normaal zijn, maar wel altijd nog even goed uitgelegd moeten worden.

De regels die ik belangrijk vind zijn:

  1. Wanneer je het lokaal binnenkomt hang je de jas aan de kapstok, heb je je petje af, de gsm uit en in de tas.
  2. In het lokaal wordt er niet gegeten of gedronken.
  3. Je legt je tas naast je tafel, maar niet in het looppad.
  4. Wanneer je wat wil vragen steek je je hand op en wacht je op je beurt.
  5. Er wordt op een normale, respectvolle manier met elkaar gesproken. Dit houdt in dat je de docent met u/meneer/mevrouw aanspreekt.
  6. Er heerst altijd een rustige sfeer in de klas, zodat iedereen zich kan concentreren op de lesstof.

Deze regels moeten ervoor zorgen dat de leerlingen weten waar ze aan toe zijn. Wees daarnaast ook niet te beroerd om te vertellen wat er zal gebeuren wanneer ze zich niet aan deze regels houden. Tieners houden ervan te weten waar ze aan toe zijn en vragen ook om die duidelijkheid. Natuurlijk blijven het tieners en zullen ze vanzelf de grenzen op gaan zoeken. Daar mag je vanuit gaan, dit hoort bij de leeftijd. De kans dat dit in de eerste lessen zal gaan gebeuren is echter zeer klein, omdat alles nog nieuw is voor de leerlingen. Tijdens deze eerste lessen zijn de leerlingen nog zo druk met het aftasten en veroveren van hun plaats binnen de groep, dat ze nog geen tijd hebben om de docent lastig te vallen. In de loop van het schooljaar zullen ze hun plaats in de groep hebben gevonden, meer zelfvertrouwen hebben en dus sneller een grote mond tegen de docent geven. Geniet dus volop van die eerste paar rustige lessen.

Wanneer de regels uitgelegd zijn is het voor jou regel één om deze regels na te leven! De eerstvolgende keer zullen de leerlingen namelijk nog steeds met petje op en jas aan het lokaal binnenlopen. Stuur ze dan gelijk terug de gang op om het nog een keer te doen. Net zolang totdat ze het wel goed doen. Door hier in het begin wat meer lestijd aan te besteden zet je de toon voor de rest van het schooljaar. Wanneer je gelijk in de eerste weken de teugels laat vieren, zullen ze de regels over een half jaar helemaal vergeten zijn. Dan zal het helemaal lastig worden om de orde in de klas te handhaven. Het is immers moeilijker om van wanorde weer terug te moeten naar orde in de klas dan andersom. In het begin ben je streng en wanneer de leerlingen laten zien dat ze daar mee om kunnen gaan en dat het normaal is om je zo te gedragen in de klas kan je af en toe de regels wat versoepelen. Op die manier laat je de klas zien dat ze het goed doen en beloon je ze voor hun goede gedrag. Maken ze hier weer misbruik van? Maakt niet uit, niet onzeker worden! Ga gewoon weer terug naar de basis, maak de regels maar weer “ouderwets” streng en handhaaf dit een tijdje. Dan weet de klas gelijk weer wat ze missen. Dit hoeft allemaal niet op de “politie of boze docent” manier. Je zorgt dat de leerlingen constant weten waar ze aan toe zijn en wat de gevolgen van hun keuzes zullen zijn. Dit kan je ze op een normale manier vertellen. Je stem verheffen zal niet positief werken. Hierdoor zullen de tieners alleen maar weerstand tegen je op gaan bouwen. Juist door rustig te praten met een rustig, maar soms dwingend, stemvolume zullen de leerlingen de correctie eerder van je accepteren. Ook dit is een uitkomst van het onderzoek van Tim Mainhard.

Samengevat is het belangrijk om van tevoren altijd rustig de tijd te nemen om kritisch naar jezelf en de lesstof te kijken. In het begin zal dit veel tijd kosten. Tijd die misschien niet alleen maar in de baas zijn tijd past. Misschien moet je wel even wat tijd van jezelf gebruiken. Maar is dit zo erg? Wanneer je goed voorbereid bent zal je al veel minder zenuwachtig zijn en meer zelfvertrouwen uit gaan stralen. Uiteindelijk ben jij degene die voor de klas staat. Jij bent degene die laat zien aan de leerlingen en collega’s of jij je les goed hebt voorbereid. Is dat niet wat eigen tijd waard?

Wees in je lessen altijd duidelijk en consequent. Zorg dat de leerlingen precies weten waar ze aan toe zijn. Dit hoeft niet op een “militaire” manier, maar kan gewoon op een volwassen manier en zal al snel zijn vruchten af gaan werpen.

Klik op het afstudeerhoedje voor het volledig onderzoek van Tim Mainhard die in het Engels is geschreven. Wel is er vanaf pagina 111 een samenvatting in het Nederlands.( Laden kost een paar seconden….)

goin up